Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, przygotowany przez Ministra Sprawiedliwości. Celem nowych przepisów jest dopuszczenie asesorów sądowych do orzekania we wszystkich sprawach rozpoznawanych przez wydziały rodzinne i nieletnich w sądach rejonowych. Nowe przepisy mają odciążyć najbardziej obciążone sądy, poprawić jakość orzecznictwa i wzmocnić ochronę prawną dzieci, rodzin oraz osób wymagających szczególnej troski.
Projekt zakłada umożliwienie asesorom sądowym orzekania m.in. w sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego, sprawach dotyczących demoralizacji i czynów karalnych nieletnich, sprawach o leczenie osób uzależnionych od alkoholu oraz od środków odurzających i psychotropowych, a także w innych sprawach należących do właściwości sądu opiekuńczego na podstawie odrębnych ustaw.
Wsparcie dla najbardziej obciążonych sądów
Dzięki proponowanemu rozwiązaniu asesorzy będą mogli zdobywać doświadczenie orzecznicze w sprawach wymagających szczególnej wrażliwości i odpowiedzialności, a sądy rodzinne otrzymają dodatkowe wsparcie kadrowe.
– Sądy rodzinne zajmują się sprawami, które w największym stopniu dotyczą najsłabszych członków naszego społeczeństwa – dzieci, osób chorych, seniorów i osób z niepełnosprawnościami. To tam zapadają decyzje o przyszłości rodzin czy o zapewnieniu bezpieczeństwa najmłodszym. Musimy zadbać, aby ten obszar sądownictwa funkcjonował sprawnie i na najwyższym poziomie – podkreślił Minister Sprawiedliwości Waldemar Żurek.
Skala obciążenia sądów rodzinnych
Projekt odpowiada na pilną potrzebę wsparcia kadrowego sądów rodzinnych, które należą do najbardziej obciążonych jednostek wymiaru sprawiedliwości.
W 2023 roku na jednego sędziego rodzinnego przypadały średnio 1582 sprawy, a w 2024 roku – 1534 sprawy. To niemal trzykrotnie więcej niż w wydziałach cywilnych, gdzie sędziowie prowadzili średnio 648 spraw w 2023 roku i 596 spraw w 2024 roku.
Jeszcze mniejsze obciążenie odnotowano w wydziałach gospodarczych – odpowiednio 409 i 403 sprawy – oraz w wydziałach karnych 1021 i 988 spraw. Szczególne dysproporcje widoczne są także w wydziałach pracy i ubezpieczeń społecznych, gdzie w 2023 roku na sędziego przypadało średnio 350 spraw, a w 2024 roku – 444 sprawy.
Co istotne, duża część spraw rodzinnych i opiekuńczych ma charakter pilny i wymaga szybkiego rozpoznania spraw – często są to sprawy dotyczące bezpieczeństwa dzieci i rodzin, które wymagają natychmiastowej reakcji sądu.
Najważniejsze rozwiązania:
– asesorzy sądowi będą mogli orzekać we wszystkich sprawach rozpoznawanych przez wydziały rodzinne i nieletnich w sądach rejonowych,
– asesorzy będą mogli – za swoją zgodą – być przenoszeni decyzją prezesa sądu do wydziałów rodzinnych i nieletnich,
– zostanie zwiększona liczba orzeczników w tych wydziałach, co odciąży sędziów i poprawi komfort ich pracy,
– asesorzy zyskają możliwość zdobywania praktycznego doświadczenia w obszarze spraw o szczególnej wadze społecznej, co wzmocni przyszłe kadry sędziowskie.
Kim jest asesor sądowy?
Asesor sądowy to osoba, która po ukończeniu aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej i zdaniu egzaminu otrzymuje mianowanie i rozpoczyna pracę w sądzie rejonowym.
Asesura stanowi podstawową ścieżkę dojścia do zawodu sędziego. Brak możliwości odbywania asesury w wydziałach rodzinnych utrudniał kształcenie przyszłych sędziów w tym pionie i ograniczał dopływ nowych kadr.
– Proponowane zmiany pozwolą odciążyć sędziów rodzinnych i przyspieszyć postępowania. Asesorzy, którzy przygotowują się do zawodu sędziego, zyskają szansę zdobywania doświadczenia w sprawach o szczególnym znaczeniu społecznym. To inwestycja w przyszłość sądownictwa i w lepszą ochronę prawną dzieci oraz rodzin – zaznaczył minister Żurek.
Ograniczenia w orzekaniu
Projektowana ustawa nie przewiduje udziału asesorów w orzekaniu w sprawach rozwodowych czy innych należących do właściwości sądów okręgowych.
Ministerstwo Sprawiedliwości jest przekonane, że nowe przepisy przyczynią się do lepszego funkcjonowania sądownictwa rodzinnego i wzmocnienia ochrony prawnej osób wymagających szczególnej troski.
Nowe regulacje wejdą w życie po 14 dniach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.
