Od trzech dekad Zakład Ubezpieczeń Społecznych realizuje program rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej, którego celem jest pomoc osobom zagrożonym utratą zdolności do pracy. Efekty są imponujące – z programu skorzystało już niemal 1,8 mln osób, odzyskując sprawność, zdrowie i możliwość dalszej aktywności zawodowej. W jubileuszowym roku wprowadzono również ważną zmianę – od kwietnia 2026 roku orzeczenia o potrzebie rehabilitacji mogą wydawać także fizjoterapeuci zatrudnieni w ZUS.
Program rehabilitacji leczniczej funkcjonuje od 1996 roku i od początku stanowi jeden z najważniejszych elementów działań prewencyjnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jego założeniem jest nie tylko leczenie schorzeń, ale przede wszystkim umożliwienie pacjentom powrotu do pracy oraz ograniczenie ryzyka trwałej niezdolności do jej wykonywania.
Ponad 117 tysięcy mieszkańców Śląska skorzystało z programu
Rehabilitacja cieszy się dużym zainteresowaniem również w województwie śląskim. W latach 2016–2025 oddziały ZUS w regionie skierowały na turnusy rehabilitacyjne ponad 117 tysięcy osób. Większość stanowili kobiety – ponad 71,5 tys., natomiast z programu skorzystało również około 39 tys. mężczyzn.
Najwięcej skierowań wystawił Oddział ZUS w Sosnowcu, z którego na rehabilitację trafiło ponad 31,3 tys. osób. Kolejne miejsca zajęły oddziały w Rybniku (22 tys.), Chorzowie (blisko 20 tys.) i Zabrzu (ponad 18,4 tys.). W Częstochowie z rehabilitacji skorzystało ponad 17 tys. osób, natomiast w Bielsku-Białej niemal 8,5 tys.
W skali całego kraju tylko w ostatniej dekadzie z programu skorzystało ponad 631 tys. osób, przy czym także tutaj większość uczestników stanowiły kobiety.
Rehabilitacja dla osób z różnymi schorzeniami
Program obejmuje leczenie schorzeń, które najczęściej prowadzą do czasowej lub trwałej niezdolności do pracy. Są to przede wszystkim choroby narządu ruchu – również po urazach i wypadkach – a także schorzenia układu krążenia, oddechowego, choroby psychosomatyczne, schorzenia narządu głosu, rehabilitacja po leczeniu raka piersi oraz choroby ośrodkowego układu nerwowego.
Jak podkreśla Elżbieta Dobrowolska, dyrektorka Departamentu Prewencji i Rehabilitacji ZUS, zakres programu systematycznie się rozszerza.
– Rehabilitacja narządu ruchu oraz układu krążenia prowadzona jest od początku funkcjonowania programu, czyli od 1996 roku. Najmłodszym profilem jest rehabilitacja narządu ruchu po wypadkach, realizowana od 2016 roku. Z kolei program dla osób z uszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego najpierw był prowadzony pilotażowo w latach 2019–2021, a od 2025 roku został wprowadzony na stałe – wyjaśnia.
Kto może otrzymać skierowanie?
Z rehabilitacji ZUS mogą korzystać przede wszystkim osoby aktywne zawodowo, których stan zdrowia zagraża utracie zdolności do pracy, ale istnieją realne szanse na jej odzyskanie dzięki odpowiedniemu leczeniu.
– Na rehabilitację kierowane są osoby pracujące, pobierające zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne po ustaniu ubezpieczenia, a także osoby otrzymujące okresową rentę z tytułu niezdolności do pracy. Program jest skierowany do tych, którzy mają szansę wrócić do aktywności zawodowej – wyjaśnia Beata Kopczyńska, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie śląskim.
Z programu mogą skorzystać również emeryci, którzy nadal pozostają aktywni zawodowo i podlegają ubezpieczeniom społecznym, a także osoby pobierające emerytury pomostowe, mundurowe, nauczycielskie świadczenia kompensacyjne czy świadczenia przedemerytalne – pod warunkiem, że nadal pracują i rehabilitacja może pomóc im utrzymać zdolność do wykonywania pracy.
Statystyki pokazują, że najliczniejszą grupę uczestników programu w latach 2016–2025 stanowiły osoby w wieku 50–59 lat. W tej grupie ponad 57 proc. stanowili kobiety.
Jak uzyskać skierowanie?
Procedura ubiegania się o rehabilitację rozpoczyna się u lekarza prowadzącego, który wypełnia wniosek na formularzu PR-4. Do dokumentu warto dołączyć aktualną dokumentację medyczną. Wniosek można złożyć osobiście w dowolnej placówce ZUS, przesłać pocztą lub – jeśli lekarz korzysta z systemu elektronicznego – przekazać za pośrednictwem portalu eZUS albo aplikacji mZUS dla Lekarza.
Po analizie dokumentacji lekarz orzecznik ZUS podejmuje decyzję o potrzebie rehabilitacji. Badanie nie zawsze jest konieczne – orzeczenie może zostać wydane wyłącznie na podstawie przedstawionej dokumentacji medycznej.
Od 13 kwietnia 2026 roku kompetencje do wydawania takich orzeczeń posiadają także fizjoterapeuci zatrudnieni w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Zmiana ma usprawnić proces kwalifikacji i skrócić czas oczekiwania na rozpoczęcie rehabilitacji.
Rehabilitacja bez żadnych kosztów
Program rehabilitacji leczniczej ZUS jest w pełni finansowany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Pacjenci nie ponoszą kosztów leczenia, zakwaterowania ani wyżywienia. ZUS zwraca również koszty przejazdu do ośrodka rehabilitacyjnego i z powrotem najtańszym środkiem transportu publicznego.
Standardowy turnus trwa 24 dni i odbywa się w specjalistycznych ośrodkach współpracujących z ZUS na terenie całego kraju. W uzasadnionych przypadkach lekarz prowadzący rehabilitację może – za zgodą ZUS – skrócić lub wydłużyć pobyt pacjenta. Program realizowany jest zarówno w formie stacjonarnej, jak i ambulatoryjnej, dzięki czemu może być dostosowany do indywidualnych potrzeb i stanu zdrowia uczestników.
Po trzydziestu latach funkcjonowania rehabilitacja lecznicza ZUS pozostaje jednym z najważniejszych programów wspierających osoby zagrożone utratą zdolności do pracy. Dla setek tysięcy Polaków stała się szansą na odzyskanie zdrowia, samodzielności i powrót do życia zawodowego.
