Jeszcze kilkanaście lat temu dzieci po szkole znikały na podwórkach. Dziś coraz częściej znikają w ekranach smartfonów, tabletów i komputerów. Cyfrowy świat stał się naturalnym środowiskiem dorastania najmłodszych, a rodzice każdego dnia próbują znaleźć odpowiedź na pytanie, gdzie kończy się bezpieczne korzystanie z technologii, a zaczyna problem.
Nowe stanowisko Amerykańskiej Akademii Pediatrii pokazuje, że sama liczba godzin przed ekranem przestaje być jedynym wyznacznikiem zagrożenia. Eksperci coraz częściej mówią o całym „ekosystemie cyfrowym”, który wpływa na rozwój emocjonalny, społeczny i psychiczny dzieci. O tym, jak zmienia się współczesne dzieciństwo, dlaczego smartfon potrafi zastąpić relacje i co rodzice mogą zrobić, by nie przegrać walki o uwagę swoich dzieci, z dr Ewą Weber rozmawia Metropolia INFO.
Metropolia INFO: Jeszcze kilka lat temu rodzice pytali głównie: „ile czasu dziecko może siedzieć przed ekranem?”. Dziś eksperci mówią o czymś znacznie większym.
Dr Ewa Weber: Bo rzeczywiście problem przestał dotyczyć wyłącznie czasu. Smartfon czy tablet nie są już tylko urządzeniami do oglądania bajek. Dzieci funkcjonują dziś w bardzo rozbudowanym środowisku cyfrowym, które wpływa na ich emocje, relacje, sposób myślenia i codzienne nawyki. To media społecznościowe, gry, komunikatory, platformy streamingowe, algorytmy podsuwające kolejne treści i systemy zaprojektowane tak, by jak najdłużej zatrzymać użytkownika.
Jeszcze niedawno dzieci korzystały z internetu okazjonalnie. Dziś internet jest obecny właściwie stale. I trzeba jasno powiedzieć: dzieci nie wychowują się już obok technologii. One wychowują się w technologii.
Metropolia INFO: W nowych rekomendacjach bardzo mocno podkreśla się rolę algorytmów i mechanizmów stosowanych przez platformy cyfrowe.
Dr Ewa Weber: Bo współczesne aplikacje nie są neutralne. One są projektowane tak, by użytkownik spędzał w nich jak najwięcej czasu. Automatyczne odtwarzanie filmów, nieskończone przewijanie treści, system nagród w grach, powiadomienia wyskakujące co kilka minut – to wszystko działa na psychikę również dorosłych, a dzieci są na takie mechanizmy szczególnie podatne.
Dziecko często nie ma jeszcze rozwiniętych kompetencji samokontroli. Trudno więc oczekiwać, że kilku- czy kilkunastolatek sam będzie potrafił powiedzieć: „dość, odkładam telefon”. Zwłaszcza gdy cały system został zaprojektowany po to, by tego telefonu nie odkładał.
Metropolia INFO: Jakie skutki nadmiernego korzystania z ekranów obserwuje się najczęściej u najmłodszych dzieci?
Dr Ewa Weber: W przypadku niemowląt i małych dzieci najważniejszy jest kontakt z drugim człowiekiem. Rozwój mowy, emocji czy więzi społecznych odbywa się przede wszystkim poprzez relacje – mimikę twarzy, dotyk, wspólną zabawę, rozmowę. Ekran nie jest w stanie tego zastąpić.
Badania pokazują, że nadmierna ekspozycja na przypadkowe lub nieodpowiednie treści może wiązać się między innymi z opóźnieniami rozwoju językowego, trudnościami z koncentracją czy problemami ze snem. Szczególnie wtedy, gdy dziecko korzysta z urządzeń samotnie i przez długi czas.
Małe dzieci potrzebują przede wszystkim świata realnego – ruchu, zabawy, kontaktu z rodzicem i możliwości eksplorowania otoczenia wszystkimi zmysłami.
Metropolia INFO: Wielu rodziców przyznaje, że telefon lub tablet pomaga uspokoić dziecko w trudnych sytuacjach.
Dr Ewa Weber: To zrozumiałe, bo rodzice są dziś bardzo przeciążeni i często szukają szybkich rozwiązań. Problem pojawia się wtedy, gdy ekran staje się podstawowym sposobem regulowania emocji dziecka.
Jeśli maluch przy każdej frustracji, nudzie czy złości dostaje telefon, to nie uczy się samodzielnie radzić sobie z emocjami. A przecież umiejętność przeżywania napięcia, czekania czy uspokajania się jest niezwykle ważna dla rozwoju psychicznego.
Dziecko musi czasem doświadczyć nudy, rozczarowania czy chwilowego dyskomfortu. To właśnie wtedy rozwija kreatywność, cierpliwość i odporność emocjonalną.
Metropolia INFO: Coraz częściej mówi się też o wpływie technologii na relacje rodzinne.
Dr Ewa Weber: I to jest bardzo poważny temat. Wielu rodziców martwi się o dzieci, ale nie zauważa własnych nawyków cyfrowych. Tymczasem dzieci uczą się przede wszystkim przez obserwację.
Jeśli rodzic podczas rozmowy stale zerka w telefon, odpisuje na wiadomości przy obiedzie albo scrolluje media społecznościowe w trakcie zabawy z dzieckiem, to wysyła bardzo wyraźny sygnał: ekran jest ważniejszy niż kontakt.
Eksperci używają nawet określenia „technoference”, czyli sytuacji, w których technologia zakłóca relacje rodzinne. Czasami nie chodzi o wielkie konflikty, ale o drobne codzienne momenty – brak kontaktu wzrokowego, rozproszenie uwagi, nieobecność emocjonalną.
A dla dziecka właśnie te codzienne momenty są fundamentem poczucia bezpieczeństwa.
Metropolia INFO: W przypadku nastolatków temat wydaje się jeszcze bardziej skomplikowany.
Dr Ewa Weber: Zdecydowanie. Dla nastolatków internet nie jest dodatkiem do życia, on jest częścią życia społecznego. Tam budują relacje, rozwijają zainteresowania, szukają akceptacji, często także własnej tożsamości.
Dlatego nie można mówić wyłącznie o zagrożeniach. Media cyfrowe mogą wspierać rozwój, kreatywność czy edukację. Problem pojawia się wtedy, gdy młody człowiek zaczyna uzależniać swoją samoocenę od liczby polubień, komentarzy czy ciągłej obecności online.
Dzisiejsi nastolatkowie żyją pod ogromną presją porównywania się z innymi. W mediach społecznościowych widzą wyidealizowane życie rówieśników i często mają poczucie, że sami są niewystarczający. To może wpływać na lęk, obniżenie nastroju czy problemy z samooceną.
Metropolia INFO: Wielu rodziców zastanawia się, czy powinno całkowicie ograniczyć dzieciom dostęp do technologii.
Dr Ewa Weber: Skrajności zwykle nie działają. Całkowite zakazy często prowadzą do konfliktów i jeszcze większej fascynacji tym, co zabronione. Z drugiej strony brak zasad również jest problemem.
Najważniejsze są mądre granice i obecność rodzica. Dziecko powinno wiedzieć, kiedy korzysta z urządzeń, jak długo i po co. Bardzo ważne jest też wspólne korzystanie z technologii – rozmowa o oglądanych treściach, zainteresowanie tym, co dziecko robi w sieci.
Technologia nie może zastąpić relacji rodzinnych, aktywności fizycznej, snu czy zwykłej codziennej rozmowy.
Metropolia INFO: Co dziś jest najważniejszym zadaniem rodziców?
Dr Ewa Weber: Pokazanie dzieciom, że istnieje atrakcyjny świat poza ekranem. Że można się nudzić i być szczęśliwym. Że spacer, sport, rozmowa, książka czy spotkanie z przyjaciółmi dają prawdziwe emocje i realne doświadczenia.
Dzieci nie potrzebują rodziców idealnych. Potrzebują rodziców obecnych. Takich, którzy potrafią odłożyć własny telefon, usiąść obok i naprawdę być razem.
Bo w świecie pełnym ekranów największym luksusem zaczyna być dziś uważność.
—————————————————————————————————————
Ewa Weber – doktor nauk ekonomicznych, menedżer i ekspert w obszarze zarządzania w administracji publicznej, nadzoru właścicielskiego oraz transformacji cyfrowej. Posiada wieloletnie doświadczenie na stanowiskach kierowniczych w administracji rządowej i samorządowej, pełniła funkcje m.in. Dyrektora Generalnego w Ministerstwie Aktywów Państwowych, Prezydenta Miasta Zabrze (pełniącego obowiązki) oraz Zastępcy Prezydenta Miasta Gliwice. Obecnie pełni fukncję Zastępcy Prezydenta Miasta Zabrze.
W dotychczasowej karierze odpowiadała za restrukturyzację i stabilizację finansową jednostek samorządu terytorialnego oraz spółek komunalnych, wdrażanie nowoczesnych modeli zarządzania, standardów ładu korporacyjnego, systemów kontroli zarządczej i dobrych praktyk nadzoru właścicielskiego. Realizowała projekty z zakresu cyfryzacji administracji publicznej, bezpieczeństwa informacji i cyberbezpieczeństwa, w tym wdrażanie norm ISO 27001 oraz standaryzację infrastruktury teleinformatycznej i rozwiązań Data Center w jednostkach miejskich.
Jest autorem publikacji naukowych i branżowych z zakresu zarządzania, HR w sektorze publicznym, cyfrowej administracji oraz budowy społeczeństwa informacyjnego. Brała udział w konferencjach krajowych i międzynarodowych jako prelegent i panelista. Posiada doświadczenie dydaktyczne w prowadzeniu wykładów na uczelniach wyższych z zakresu zarządzania, finansów publicznych, e-administracji i etyki w administracji.
Jest absolwentką Akademii Ekonomicznej w Katowicach na kierunku Międzynarodowe Stosunki Ekonomiczne i Problemy Globalne (magister ekonomii), ukończyła studia podyplomowe z zakresu administracji i zarządzania na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach oraz studia podyplomowe z zakresu wywierania wpływu i psychologii biznesu w Wyższej Szkole Bankowej w Chorzowie. Posiada Executive MBA z zarządzania cyberbezpieczeństwem i usługami cyfrowymi w Akademii Marynarki Wojennej w Gdyni oraz stopień doktora nauk ekonomicznych uzyskany w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie.
W pracy łączy kompetencje menedżerskie z podejściem systemowym i analitycznym, koncentrując się na budowaniu sprawnych, nowoczesnych i odpornych organizacji publicznych, efektywnym zarządzaniu zasobami oraz realizacji złożonych projektów rozwojowych i inwestycyjnych.
