22 listopada unikatową przestrzeń Tonarium wypełnią dźwięki skomponowane przez światowej sławy artystę pochodzenia australijsko-irlandzkiego – Roberta Curgenvena. Twórca zaprezentuje w Polsce swoją autorską aranżację, która powstała specjalnie dla systemu i instrumentu Tonarium. Jak zapowiada Curgenven, nie będzie to zwykły koncert, ale zanurzenie totalne w przestrzeni dźwięku, architektury i światła, które pozwoli poczuć relację między ciałem i brzmieniem niezwykle intensywnie i w sposób nieznany wcześniej.
Pobyt Roberta Curgenvena w Katowicach odbywa się w ramach rezydencji artystycznej. Do wspólnych badań nad dźwiękiem, przestrzenią i percepcją, artysta został zaproszony przez Fundację Soundscape, Tonarium i Akademię Sztuk Pięknych w Katowicach. Jednym z najważniejszych punktów rezydencji jest zaplanowany na sobotę koncert, który będzie też jednym z ostatnich wydarzeń organizowanych jako element programu Europejskiego Miasta Nauki Katowice 2024. Koncert jest bezpłatny, ale obowiązują zapisy – https://events.fundacjasoundscape.pl. Wydarzenie współfinansowane jest przez miasto Katowice.
– Przez cały ubiegły rok, w ramach obchodów Europejskiego Miasta Nauki Katowice 2024, naukowcy przybliżali mieszkańcom różnorodne obszary wiedzy – od sztuki, przez kosmos i liczbę Pi, aż po zagadnienia związane ze szczęściem. Pokazało to, jak wiele aspektów nauki wzajemnie się przenika, tworząc świat, który nas otacza. To właśnie ta interdyscyplinarność sprawiła, że w 2023 r. Fundacja Soundscape utworzyła przy Akademii Sztuk Pięknych Tonarium – unikatową przestrzeń immersyjną z wielokanałowym systemem dźwięku i zaawansowanymi technologiami audiowizualnymi. Teraz ponownie stanie się ona miejscem dialogu między dźwiękiem a architekturą – mówi Marcin Krupa, prezydent Katowic, podkreślając, że od 2015 roku Katowice należą do Sieci Miast Kreatywnych UNESCO w dziedzinie muzyki.
– To ogromne wyróżnienie, które potwierdza zarówno dorobek, jak i potencjał naszego miasta w tej dziedzinie sztuki. Na ten dorobek składa się twórczość wybitnych artystów związanych z Katowicami – takich jak Wojciech Kilar, Henryk Mikołaj Górecki czy Grzegorz Fitelberg – ale także przedstawicieli innych nurtów muzycznych, od bluesa po rap, a nawet muzyków ulicznych, którzy współtworzą klimat miasta żyjącego muzyką na co dzień – dodaje prezydent.
Robert Curgenven – artysta dźwięku
Sobotni koncert będzie ważnym wydarzeniem muzycznym w Katowicach. Robert Curgenven to australijsko-irlandzki kompozytor i artysta dźwiękowy, który pracuje z instalacjami, muzyką, nagraniami i performansami. Tworzy na styku wielu dyscyplin kreatywnych, uzyskując ponadgabarytowe formy audiowizualne, instalacje i koncerty immersyjne. Fascynuje go dźwięk i to, jakie reakcje cielesne potrafi wywołać w określonej lokalizacji, w konkretnych warunkach atmosferycznych i architektonicznych. W ten sposób artysta eksperymentuje z fizycznym wymiarem dźwięku – bada nie tylko sposób w jaki dźwięk wpływa na ciało, ale też na postrzeganie przestrzeni i upływ czasu.
Pytany o swoją specjalność, odpowiada: „Moja praca podkreśla fizyczność – ucieleśnioną reakcję na dźwięk oraz jego związek z lokalizacją, powietrzem, pogodą i architekturą. To dotykanie podstawowych znaczeń kontekstu i relacji przestrzennych”.
Robert Curgenven prezentował swoje prace m.in. w: National Gallery of Australia, Musée du quai Branly w Paryżu, MONOM/4DSOUND w Berlinie, Palazzo Grassi w Wenecji czy Modern art Museum of Medellin w Kolumbii. Występował na żywo między innymi na festiwalach: Sydney Festival (Sydney Town Hall), Maerzmusik (Kraftwerk Berlin), TodaysArt (Haga), Sonic Acts (Amsterdam), Ultrahang (Budapeszt), Gamma (Petersburg), Cork Midsummer.
Kilkukrotnie bywał także w Polsce, m.in. w Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie. W Katowicach to także nie pierwsza wizyta artysty. Wcześniej, w 2019 roku, prezentował wraz z Kathleen McDowall projekt SPECTRES – kompozycję nagrań zarejestrowanych w postkomunistycznych polskich przestrzeniach i obiektach architektonicznych (m.in. w Katowice Miasto Ogrodów). SPECTRES zaprezentowano także: w Stoczni Gdańskiej, w Sopocie, Elblągu, Lublinie, Krakowie, a później także w Budapeszcie. Projekt ukazał się też w wersji albumowej (2021) w ramach potrójnego wydawnictwa Beyond Enclosures – prezentowany był na trasie w 2022 roku jako koncert światło/dźwięk w takich miejscach jak: Biuro Dźwięku Katowice; Pawilon, Poznań; Wolskie Centrum Kultury, Warszawa; Control Room Festival, Gdańsk; iii (Haga, Holandia); Punctum Krasovka (Praga, Czechy).
Interdyscyplinarną twórczość Roberta Curgenvena komentowano m.in.: The Guardian, The Wire Magazine, FACT mag, Mojo, RTÉ Lyric FM, Washington Post. W tym ostatnim prace artysty nazwano „prawdziwą sztuką dźwiękową”.
Koncert w Katowicach, który odbędzie się już w najbliższą sobotę to idealna okazja, by poznać tę sztukę bliżej. Wydarzenie będzie wyjątkowe, bo Curgenven po raz pierwszy zaprezentuje w Polsce autorską kompozycję dedykowaną specjalnie dla systemu i instrumentu Tonarium.
Tonarium – jedyna taka sala w Polsce
Tonarium to instrument unikatowy na skalę Europy i jedyny taki w Polsce. Znajduje się w Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach i jest częścią Laboratorium Nowych Mediów.
Tonarium łączy technologię cyfrową i analogową, stając się narzędziem do intuicyjnego generowania i projektowania dźwięku przestrzennego w czasie rzeczywistym. Interfejs i koncepcję Tonarium stworzyli: Piotr Ceglarek i Jan Dybała. Część technologii powstawała także za granicą – projekt opracowywano we Włoszech, Niemczech, Wielkiej Brytanii i USA.
Immersyjna przestrzeń wyposażona jest w system wielokanałowej emisji dźwięku i zaawansowane technologie wizualne. To miejsce spotkań sztuki, nauki i technologii, idealne do prezentacji twórczości opartej na badaniu relacji człowieka z przestrzenią, dźwiękiem i architekturą. Można tu nagrywać wielokanałowo, miksować i masteringować materiały dźwiękowe w zaawansowanym środowisku.
Poza tym Tonarium jako przestrzeń stanowi element programu rezydencyjnego – artyści-rezydenci pracują w Katowicach nad swoimi projektami i eksperymentują z dźwiękiem przestrzennym. Wszystko to pracuje na odbiór miasta Katowice jako centrum nowoczesnej kultury dźwięku i nowych mediów, która otwiera przestrzeń dla badań artystycznych i prezentacji międzynarodowych artystów.
Aktualnie swoją twórczością w Katowicach dzieli się Robert Curgenven. Jednym z punktów jego rezydencji na Śląsku jest koncert zaplanowany na 22 listopada. Artysta zaprosi odbiorców do wspólnego zanurzenia się w dźwięku w przestrzeni, która dysponuje również systemem zmiennej akustyki, który pozwala symulować akustykę różnych przestrzeni (np. katedr czy ogromnych sal koncertowych). Jak podkreśla artysta:
„Szczególne wrażenie zrobiły na mnie zaawansowane technologie Tonarium, które umożliwiają otaczające rozmieszczenie dźwięku oraz niezwykłe, nowe sposoby bezpośredniego wpływania na naszą percepcję wielkości pomieszczenia koncertowego. Publiczność może spodziewać się fizycznego spotkania z dźwiękiem, silnego basu oraz wyraźnych zmian w percepcji wielkości i kształtu przestrzeni sali koncertowej. Zaprezentuję serię nowych utworów na organy piszczałkowe z cyklów „Earth Works” i „Unstable Steady States”, które zostały nagrane w niezwykle precyzyjny, nietypowy sposób i wykorzystujący przestrzenne rozmieszczenie w Tonarium”.
Rezydencja artystyczna Roberta Curgenvena
Pobyt w Katowicach to dla artysty kontynuacja dłuższej trasy rezydencyjnej:
– To moja trzecia rezydencja poświęcona dźwiękowi wielokanałowemu w ciągu ostatnich trzech tygodni, a Tonarium otwiera przede mną kolejny zestaw nowych wymiarów i możliwości w zakresie specyficznej lokalizacji i ruchu dźwięku. Rezydencja w Katowicach jest kontynuacją pracy w Sonic Arts Research Centre (Belfast) – z 39.2-kanałowym systemem + 20-kanałowym głośnikiem IKO i 42-kanałowymi systemami Wave Field Synthesis – oraz na Uniwersytecie Falmouth (Kornwalia, Wielka Brytania) nad systemem Dolby Atmos, a także wcześniejszych prac nad 4D Soundystem w 48.7-kanałowym systemie MONOM Berlin dla Spatial Festival oraz 33.4-kanałowym systemem 4D dla Stones Nest w Londynie. Zaawansowane technologie Tonarium pozwalają na przestrzenne rozmieszczenie dźwięku i niezwykłe, nowe sposoby bezpośredniej zmiany postrzegania wielkości sali koncertowej – podkreśla Curgenven.
W ramach rezydencji w Katowicach artysta został poproszony także o przygotowanie wykładu dla studentów ASP i Akademii Muzycznej w Katowicach. Curgenven już od ponad kilkunastu lat jest gościnnym wykładowcą muzyki i dźwięku na uniwersytetach, konserwatoriach i w instytucjach edukacyjnych na całym świecie.
Wykład w Katowicach odbył się w miniony wtorek i miał charakter dyskusji w formule Q&A. Curgenven opowiadał o nowych sposobach pracy z dźwiękiem przestrzennym i jego efektami psychoakustycznymi. Podkreślił znaczenie kontekstu, zwłaszcza miejsca, oraz relacji przestrzennych. Intrygującym zagadaniem, które zgłębiał ze studentami było to, jak zmienia się nasze cielesne odczuwanie dźwięku, wynikające z otoczenia – w tym z relacji dźwięku i ciała z powietrzem (wilgotność, ciśnienie, temperatura) – oraz jak architektura wpływa na kształtowanie brzmienia dźwięku.
