Jak zamienić domowe odpady w zachwycającą, monumentalną instalację artystyczną, która ozdobi Gliwice? Czym jest zrównoważony upcykling w praktyce i dlaczego przetwarzanie plastiku we własnym zakresie może być proste, a nawet fascynujące? Odpowiedzi na te pytania przyniesie wyjątkowy, sześciodniowy cykl warsztatów edukacyjno-artystycznych. Projekt realizowany w ramach Biennale Akademia to inicjatywa stworzona we współpracy z Przedsiębiorstwem Zagospodarowania Odpadów Sp. z o.o. (PZO Sp. z o.o.).
Działanie ma na celu radykalne odczarowanie myślenia o surowcach wtórnych, promocję idei gospodarki obiegu zamkniętego oraz realne zwiększenie świadomości mieszkańców w zakresie segregacji odpadów. Co kluczowe, uczestnicy nie będą jedynie słuchaczami – staną się pracownikami kreatywnego „laboratorium”, w którym domowy plastik przejdzie spektakularną transformację.
Od butelki do kinetycznej „skóry” budynku
Sercem całego przedsięwzięcia są zaplanowane na dwa lipcowe weekendy (piątki, soboty i niedziele, start od 17 lipca) intensywne warsztaty produkcyjne. Pod okiem artystki wizualnej Matyldy Sałajewskiej mieszkańcy Gliwic wezmą udział w procesie, który łączy nowoczesne podejście do tworzyw z nieskrępowaną kreacją artystyczną.
W przestrzeniach PZO Sp. z o.o powstanie otwarty warsztat pracy, w którym przyniesione z domów materiały z odzysku staną się bazą do dalszych działań twórczych. Uczestnicy będą mieli okazję pracować na unikalnym, specjalistycznym sprzęcie, który powstał wyłącznie na potrzeby tych warsztatów – maszyny te zostały częściowo wydrukowane na drukarkach 3D, a częściowo zbudowane z zaawansowanych podzespołów. To właśnie ta aparatura posłuży do przetwarzania butelek w autorski filament. Do dyspozycji mieszkańców będą również prasy oraz inne zaawansowane urządzenia, pozwalające na tworzenie w pełni zaprojektowanych, designerskich projektów artystycznych 3D. Część z tych profesjonalnych, estetycznych obiektów uczestnicy będą mogli zabrać ze sobą do domów.
Końcowym efektem tej pracy będzie montaż wielkoformatowej instalacji kinetycznej, która ozdobi jedną z wybranych gliwickich elewacji i zostanie uroczyście odsłonięta podczas Biennale Gliwice 2027. Dzięki unikalnej konstrukcji, tysiące przetworzonych modułów stworzą strukturę reagującą na najmniejsze powiewy wiatru. Śmieci odzyskane z gliwickich gospodarstw domowych staną się ożywioną tkanką – swoistą „skórą” budynku, która wciągnie naturę w artystyczny dialog, udowadniając, że instalacja stworzona z surowców wtórnych może zachwycać najwyższą estetyką, podczas gdy jej ostateczny wygląd pozostanie intrygującą tajemnicą aż do dnia premiery.
Edukacja przez kreację i gospodarka obiegu zamkniętego
Projekt PZO Sp. z o.o i Biennale Akademii udowadnia, że odpady mogą stać się pełnowartościowym, a przede wszystkim pięknym tworzywem. Oprócz działań stricte artystycznych, warsztaty niosą za sobą potężny walor edukacyjny. Na miejscu pojawi się ekspert z PZO Sp. z o.o, który szczegółowo opowie o tym, jak poprawnie segregować odpady, jakich błędów unikać i jak wygląda praca zakładu „od kuchni”.
Inicjatywa ma także głośno promować inne, niezwykle cenne projekty środowiskowe realizowane przez gliwickie PZO – w tym punkty „Drugie Życie Rzeczy”, zachęcające do oddawania i ponownego użytkowania sprawnych przedmiotów, a także certyfikowany polepszacz glebowy powstający bezpośrednio z gliwickich bioodpadów. To doskonałe przykłady tego, jak w praktyce domyka się obieg surowców w nowoczesnym mieście.
– Edukacja ekologiczna jest nieodłącznym elementem działalności Przedsiębiorstwa Zagospodarowania Odpadów Sp. z o.o. jako Spółka odpowiedzialna za gospodarkę odpadami, chcemy nie tylko zapewniać nowoczesne rozwiązania w tym zakresie, ale także budować świadomość mieszkańców i pokazywać, że codzienne wybory mają realny wpływ na środowisko.
Dlatego z zaangażowaniem wspieramy inicjatywy, które w ciekawy i angażujący sposób zachęcają do świadomej segregacji odpadów. Projekt jest doskonałym przykładem gospodarki obiegu zamkniętego w praktyce. Pokazuje, że właściwie posegregowane odpady mogą zyskać nowe zastosowanie i wrócić do mieszkańców w zupełnie nowej formie. To inicjatywa, która w atrakcyjny sposób łączy edukację z kreatywnością i pokazuje, że segregacja odpadów ma realne znaczenie.
Cieszymy się, że odpady segregowane na co dzień przez Gliwiczan wrócą do przestrzeni publicznej jako wyjątkowe dzieło sztuki. To także doskonała okazja, aby przybliżyć mieszkańcom działania realizowane przez Przedsiębiorstwo Zagospodarowania Odpadów Sp. z o.o., takie jak punkt „Drugie Życie Rzeczy”, CEE oraz Vita Granum – podkreśla Joanna Hałupka, Prezes Zarządu PZO Sp. z o.o. Gliwice.
Głosy twórców i organizatorów
– Wyzwanie, jakim jest stworzenie tej instalacji, to krok milowy w myśleniu o sztuce partycypacyjnej w naszym regionie – wskazuje Paweł Pindur, kurator projektu i prezes Fundacji Soundscape. – Chcemy pokazać, że zaawansowany proces technologiczny i współpraca z naszym Partnerem mogą stać się punktem wyjścia do głębokiego doświadczenia artystycznego. Przetwarzamy odpad w unikalne piękno, budując jednocześnie trwały most między mieszkańcami a nowoczesną infrastrukturą komunalną Gliwic.
– Fascynują mnie obiekty, rzeźby i instalacje, które dzięki siłom natury zaczynają żyć własnym życiem, całkowicie poza naszą kontrolą – tłumaczy Matylda Sałajewska, artystka wizualna i liderka projektu. – Umieszczenie ich w przestrzeni miejskiej, która jest przecież w pełni kontrolowana przez człowieka i gdzie żaden budynek nie „wyrósł” sam z siebie, nadaje im zupełnie nowych znaczeń. Ruch przypisany istotom żywym staje się tu cechą materii nieożywionej. Materii, dodajmy, wytworzonej przez nas z surowców, które bezmyślnie eksploatuje się, niszcząc przy tym faunę, florę i samych siebie. W tym projekcie wszystko zależy od powietrza i światła. Tego nie da się po prostu zaprojektować odgórnie – takie koncepcje można tylko współtworzyć, dając im jedynie początek.
Artystka podkreśla, że kluczowym aspektem nadchodzących działań jest pełna odpowiedzialność za wykorzystywany materiał:
– W instalacji, którą będę realizować w ramach Biennale Akademia, oddamy siłom natury we władanie obiekt stworzony w całości z surowców wtórnych. Coś, co straciło już swoją pierwotną ważność i przydatność, otrzyma zupełnie nową rolę. Ta instalacja nie będzie generowała kolejnych odpadów. Będzie je w sposób świadomy i estetyczny wykorzystywać, pokazując, że idea reuse jest nie tylko szlachetna, ale też piękna, a upcykling to po prostu najlepsza inwestycja w przyszłość. W dobie kryzysu klimatycznego produkcja kolejnych śmieci byłaby wstydem. Dlatego nasza konstrukcja nie tylko powstanie z odzysku, ale w 99 procentach będzie nadawała się do ponownego przetworzenia. Zmiany klimatyczne to niewątpliwie jeden z głównych problemów współczesnego świata, a rola sztuki w kształtowaniu świadomości społecznej jest w tym kontekście bezcenna. Jako twórca czuję się w obowiązku, by poprzez moje prace głośno mówić o tematach, które wymagają natychmiastowej uwagi – zaznacza Sałajewska.
Projekt od samego początku opiera się na unikalnej, inkluzywnej formule, która angażuje lokalną społeczność na każdym etapie produkcji:
– Wyzwania, jakim jest praca nad tym projektem, absolutnie nie podejmuję w pojedynkę. Założeniem jest proces zbiorowy, oparty na formule warsztatowej – mówi artystka. – Będziemy działać w grupie, pracując wspólnie przez wiele dni nad czymś, na co mieszkańcy będą mieli realny wpływ. Chcę, aby ta instalacja była ich głosem, stanowiskiem i wspólnym manifestem. Jednocześnie podczas samych warsztatów zamierzam udowodnić, że przetwarzanie plastiku, choćby w postaci codziennych opakowań po napojach, jest zaskakująco łatwe. Każdy będzie mógł przyjść do nas z najzwyklejszą butelką wody mineralnej, a wyjść z własnoręcznie wykonanym obiektem 3D. Mam ogromną nadzieję, że uda nam się rozbudzić w Gliwiczanach potencjał do samodzielnego eksperymentowania metodą do it yourself, czyli zrób to sam. Nie musimy kupować kolejnych przedmiotów. Zamiast tego przetwarzajmy te, które już tutaj są! – apeluje autorka instalacji.
– Gliwice od lat stawiają na innowacyjne rozwiązania i mądrą transformację, a ten projekt jest tego idealnym dowodem – podsumowuje Katarzyna Kuczyńska-Budka, Prezydent Miasta Gliwice. – Edukacja przyszłych pokoleń poprzez tak nowoczesne, angażujące formy warsztatowe buduje w mieszkańcach autentyczną dumę z naszej lokalnej infrastruktury oraz poczucie, że wspólnie tworzymy miasto odpowiedzialne i przyjazne środowisku.
Głównym założeniem warsztatów jest unikanie nadprodukcji i hołdowanie zasadzie reuse (ponownego wykorzystania materiałów). Projekt udowadnia, że sztuka w przestrzeni publicznej nie musi generować dodatkowego śladu węglowego. Może powstawać w sposób zrównoważony i w 100 proc. oddolny. Praca ze zużytymi surowcami ma w praktyczny sposób uwrażliwić uczestników na współczesne wyzwania klimatyczne.
Wydarzenie ma charakter otwartego laboratorium, a organizatorzy zapewniają uczestnikom bezpłatny transport elektrycznymi samochodami Mercedes-Benz bezpośrednio z biura festiwalowego do siedziby PZO Sp. z o.o i z powrotem. Wstęp na wszystkie dni jest wolny, ale obowiązują zapisy i wygodne ubrania robocze.
Informacje organizacyjne
Harmonogram warsztatów:
Pierwszy weekend warsztatowy:
- 17 lipca (piątek): godz. 17:00 – 20:00 (Dzień 1)
- 18 lipca (sobota): godz. 10:00 – 14:00 (Dzień 2)
- 19 lipca (niedziela): godz. 10:00 – 14:00 (Dzień 3)
Drugi weekend warsztatowy:
- 24 lipca (piątek): godz. 17:00 – 20:00 (Dzień 1)
- 25 lipca (sobota): godz. 10:00 – 14:00 (Dzień 2)
- 26 lipca (niedziela): godz. 10:00 – 14:00 (Dzień 3)
Miejsce zbiórki przed każdym warsztatem to biuro festiwalowe Biennale Gliwice przy ul. Zwycięstwa 36. Przyjdź, uruchom z nami technologię DIY i zobacz, jak domowe odpady zyskują nowe, szlachetne życie! Zapisy: [LINK]
Mecenasem projektu jest Przedsiębiorstwo Zagospodarowania Odpadów Sp. z o.o. w Gliwicach.
