W czwartek, 21 sierpnia 2025 roku, Tarnowskie Góry staną się miejscem uroczystości upamiętniających 45. rocznicę pierwszego strajku na Górnym Śląsku oraz narodzin Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”. To właśnie tutaj, w Fabryce Zmechanizowanych Obudów Ścianowych „Fazos”, rozpoczęła się historia, która wkrótce zmieniła oblicze całego regionu.
W obchodach weźmie udział m.in. dr Andrzej Sznajder, dyrektor katowickiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej.
Program uroczystości
-
10.40 – złożenie kwiatów pod tablicą pamiątkową na tarnogórskim ratuszu przez przedstawicieli władz samorządowych i lokalnej „Solidarności”
-
11.00 – msza św. w kościele pw. św. Apostołów Piotra i Pawła
-
12.00 – złożenie kwiatów przy tablicy NSZZ „Solidarność” przy dzwonnicy Gwarków
Organizatorzy przypominają również o publikacjach dokumentujących historię ruchu. Wśród nich znajduje się książka „Tarnogórska Solidarność 1980–1990” przygotowana przez IPN, Śląskie Centrum Wolności i Solidarności oraz lokalne struktury związku, a także album „Tarnogórska Solidarność 1980–1981” autorstwa Roberta Ciupy i Sebastiana Rosenbauma.
Pierwszy sygnał sprzeciwu
21 sierpnia 1980 roku w tarnogórskim „Fazosie” rozpoczął się pierwszy w województwie katowickim, starannie zorganizowany strajk. Robotnicy nie ograniczyli się jedynie do postulatów płacowych – domagali się także dostępu do rzetelnej informacji o sytuacji w kraju i poparcia dla gdańskich stoczniowców, którzy tydzień wcześniej podjęli protest w Stoczni im. Lenina.
Mimo nacisków ze strony dyrekcji, działaczy partyjnych, a także działań MO i SB, pracownicy nie ugięli się. Już następnego dnia przyjęli rezolucję wyrażającą solidarność z Gdańskiem, domagając się prawa do wolnych związków zawodowych.
Strajk w Tarnowskich Górach dał impuls do kolejnych protestów w całym województwie. Wkrótce powstały tutaj silne struktury NSZZ „Solidarność”, początkowo związane z Bytomiem, a następnie – jako niezależny Podregion Tarnowskie Góry.
Pamięć o „Fazosie”
Tablica upamiętniająca tamte wydarzenia została odsłonięta w 38. rocznicę strajku. Dziś, niemal pół wieku później, mieszkańcy i działacze „Solidarności” wracają do tych chwil, by przypomnieć, że sierpień 1980 roku nie był jedynie początkiem wielkiego ruchu na Wybrzeżu, ale także momentem przebudzenia Śląska.
